تبلیغات
جوانان بی ادعا - مفهوم شناسی اسلامی «ایثار» و «شهادت
شنبه 28 شهریور 1388

مفهوم شناسی اسلامی «ایثار» و «شهادت

   نوشته شده توسط: امین عرفانی    نوع مطلب :اعتقادی ،

مفهوم لغوی ایثار                                                                                                                                                          
ایثار به معنی:
بذل كردن ؛ دیگری را بر خود برتری دادن ؛ سود دیگری را بر سود خود مقدم داشتن؛ و به معنی قُوت لازم و مایحتاج خود را بر دیگری بخشیدن است13.
مفهوم قرآنی ایثار
ایثار به معنای مقدم كردن دیگران بر خود در چندین جای قرآن به كار رفته است، از جمله در:
•(
نازعات:37-39)«امّا آن كسی كه طغیان كرده، و زندگی دنیا را مقدم داشته، مسلّما دوزخ جایگاه اوست.»
یوسف: 91:«گفتند:خداوند تو را بر ما برتری بخشیده است.»15
اعلی:16:«ولی شما زندگی دنیا را مقدم می دارید.»16
حشر: 9:«و آنها را بر خود مقدم می دارند؛ هرچند خودشان بسیار نیازمند باشند
خداوند آیه اخیر را در مقام ایثار گری امام علی(ع) نسبت به شخص نیازمندی یادآور شده است كه حضرت طعام و قوت شبانه خود و خانواده اش را در حالی كه سخت بدان نیاز داشت، به وی داد و شب را گرسنه به سربردند17 و چنان عمل كرد كه موجب مدح خداوندی شد18.
از بررسی كاربرد لفظ ایثار در قرآن چنین به دست می آید كه ایثار به معنای مقدم داشتن دیگران برخود به كار می رود.
بدون مفهوم شناسی «ایثار» واژه «شهادت » غریب خواهد بود.آنكه را از مرز ایثار گذر نكند، به رواق«شهادت » راهش نمی دهند.اما به لحاظ گنجایش مقاله همین مقدار كفایت می كند كه بدانیم ایثار همطراز با دیگر فرایض دینی است كه از آن رهگذر انسان می تواند به مراتب عالی انسانی برسد و مورد مدح و تعظیم خداوند واقع گردد.

 مفهوم لغوی «شهادت »

تعابیر به كار رفته برای واژه «شهادت » را میتوانیم چنین خلاصه كنیم:
گواهی دادن؛ حاضر بودن؛19 كشته شدن در راه خدا20 حضور21؛ مشاهده و معاینه؛ 22
نظر اهل لغت را برای فهم معنای واژه« شهادت» مرور می كنیم:
راغب اصفهانی ماده (شهد) را به معنی شهود می داند و «شهادت » را به حضور معنا كرده است؛ حضور همراه با مشاهده با بَصَر یا با بصیرت23. ایشان شهود را به معنی حضور مجرّد و «شهادت » را به همراه مشاهده اُولی می داند.جمع شاهد در این صورت «شُهود و اَشهاد» است و جمع شهید« شهداء»( وَالشُّهَدَاءُ عِندَ رَبِّهِمْ)24؛واژه شهداء بیست بار در قرآن آمده است.

 مفهوم قرآنی «شهادت »

در فرهنگ قرآنی از «شهادت » با تعبیر«قتل فی سبیل الله»(كشته شدن در راه خدا)یاد شده است؛ چنان كه خداوند فرموده است:
زندگی جاویدان: (و به آنها كه در راه خدا كشته می شوند، مرده نگویید؛بلكه آنان زنده اند، ولی شما نمی فهمید)29.
زنده اند:(هرگز گمان مبر كسانی كه در راه خدا كشته شدند,مردگانند!بلكه آنان زنده اند)30
معامله با پروردگار:خداوند مشتری اموال و جانهای كسانی است كه در راه خدا می جنگند. در سوره توبه آمده است: خداوند از مؤمنان جانها و اموالشان را خریداری كرده، كه]در برابرش[ بهشت برای آنان باشد31.
این فداكاری و از جان گذشتگی در راه خدا و دین نهایت رستگاری انسان مؤمن است و آنان كه جان خویش را بر سر دین می نهند،هم به كامیابی ابدی در آخرت می رسند، هم شهادتشان سرچشمه الهام والگوی فداكاری برای دیگران محسوب
می شود.

 ایثار و شهادت از دیدگاه روایات اسلام

«ایثار و شهادت از دیدگاه روایات اسلامی بررسی می شود، و در این میان ماهیت و ثمرات و آثار شهادت به اجمال توصیف خواهد شد.
«
شهادت » از دیدگاه روایات
در علت نامگذاری «شهادت » دلایل متعددی ذكر شده است:
1)
حضور:شهید را شهید گفته اند بدان جهت كه فرشتگان رحمت خدا در صحنه «شهادت » «حضور» می یابند51.
2)
گواهی:خدا و رسول به بهشتی بودن شهدا «گواهی» می دهند52.
3)
همراهی انبیاء: شهید در قیامت همراه انبیاء بر امتهای دیگر گواهی می دهد53.
4)
حاضر:شهید «زنده و حاضر» است به مقتضای«أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یرْزَقُون»54َ:(آنان زنده اند,و نزد پروردگارشان روزی داده می شوند )
5)
قیام:شهید «به شهادت حق قیام میكند» تا كشته شود55.
6)
قلّة فضایل: شهادت قلّة فضایلی است كه اولیا دین همواره از خداوند آرزوی آن را داشته اند56.

 امام حسین(ع) و «شهادت »

 در دوران سیدالشهداء(ع) شرایطی پیش آمده بود كه جز با حماسه «شهادت » بیداری امت فراهم نمی شد و جز با خون عزیز ترین انسانها نهال دین خدا جان نمی گرفت71. این بود كه امام(ع) و اصحاب شهیدش لازم دیدند طراوت و سرسبزی اسلام را تامین و تضمین كنند و این سنّت همچنان در تاریخ باقی ماند و «شهادت » درس بزرگ و ماندگار عاشورا برای همه نسلها وعصرها گشت.به فرموده امام خمینی(ره) «خط سرخ «شهادت » خط آل محمد(ص) و خط علی(ع) است و این افتخار از خاندان نبوت و ولایت به ذریه طیبه آن بزرگواران و به پیروان خط آنان به ارث رسیده است

 

«شهادت » چیست؟

 در اینجا با توجه به آشنایی لغوی، قرآنی و روایی با واژه «شهادت» می توانیم باز تعریفی متناسبتر از شهادت داشته باشیم.
1.”
شهادت» رسیدن به خیر و سعادت است.
2.«
شهادت» برخاسته از طاعت است.
در پایانِ نامه ای كه حضرت علی(ع) برای مالك اشتر آن هنگام كه او را به امارت مصر منصوب كرد، چنین نگاشت:
«
من از خداوند كه رحمتش فراگیر است و قدرت زیادی بر بخشش هر رغبتی دارد، طلب می كنم كه عاقبت من و تو را به سعادت و «شهادت » ختم گرداند».هرچند كه شهادت كمال و سعادت است، امّا شهید لازم نیست به طور حتم در معركه و نبرد به قتل برسد و به مرتبه و مقام «شهادت » نایل آید، بلكه به فرمایش رسول اكرم(ص) :« اگر از روی صدق و راستی مقام «شهادت » را طلب كند خداوند به او عطا می كند»

 منابع و مآخذ

-ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله.(1404ه).شرح نهج البلاغه، قم، انتشارات كتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.